Duikers die al heel lang in de Grevelingen duiken hebben de drastische veranderingen in onderwaterleven zeker opgemerkt. Er komen diersoorten bij, er verdwijnen diersoorten of worden zeldzaam. Natuurlijk gebeurt dit ook in het zoete water. We zién door de jaren heen zaken veranderen. Voor niet-duikers duurt het vaak wat langer voordat ze doorhebben dat er dingen onder water aan het veranderen zijn. Ook in het zoete water komen er diersoorten bij, worden algemener, worden zeldzaam of verdwijnen. Van de verdwenen diersoorten hoor je meestal vrij weinig, de nieuwe diersoorten halen vaker het nieuws. Maar als zoetwaterduiker weten we dat de bovenwaterwereld hier vaak onzinverhalen voorgeschoteld krijgt. Wat de precieze impact van (invasieve) nieuwe diersoorten is, is vrijwel onbekend of wordt juist vaak totaal onderschat.
Het zoetwaterkwalletje
Het zoetwaterkwalletje is in de bovenwaterwereld zo’n onbekende verschijning dat het in de late zomer/najaar soms in de kranten verschijnt en er zijn zelfs nieuwsitems op tv aan gewijd. ‘Het zeldzame zoetwaterkwalletje is in Nederland gespot!’, meldt het nieuws. Daar gaan we weer. Fake news! Het kwalletje komt in deze periode in heel Nederland voor, zelfs in heel Europa. Natuurlijk, in het begin van het zoetwaterkwallenseizoen zal je er maar een paar tegen komen maar naarmate de tijd vordert kunnen de aantallen toenemen tot honderden per duik. Voor de zoetwaterduiker zijn de kwalletjes altijd een leuke verschijning, ze zwemmen boven de thermocline omhoog om zich dan weer met gespreide tentakels omlaag te laten zakken om dan, net boven de thermocline, weer omhoog te zwemmen. Leuk, de kwalletjes worden zelfs tot laat in oktober waargenomen om dan in de late zomer het jaar erop weer te verschijnen. Ieder jaar opnieuw zien we ze weer, niet een enkele, maar honderden per duik. Hoezo zeldzaam!?
De mensenetende vis
De meerval wordt de laatste jaren steeds meer gevangen en door duikers gezien. Het door klimaatverandering steeds warmer wordende water is hier medeoorzaak van. Jaren geleden was het groot nieuws, als er een meerval uit het water gevist werd. Tegenwoordig halen ze alleen het nieuws als er een met een zeer respectabele lengte opgevist wordt. De laatste komt uit de Maas met een lengte van 2.45 meter. Het record staat op 2.47,5 meter. En laten we eerlijk zijn, dat zijn grote vissen, hele grote vissen. Zo’n grote vis heeft natuurlijk ook een hele grote bek. En daarmee begint het fake news. Zwemmers worden aangevallen door monster-meervallen. Vingers en voeten zouden afgebeten worden. Tja, de meerval heeft helemaal geen tanden maar een raspachtig oppervlak in de bek. De prooi wordt in zijn geheel doorgeslikt. Dus, vingers en/of voeten afbijten, helemaal niet aan de orde. Dat hij een onhandige visser kan verwonden met dat raspachtige oppervlak is een heel ander verhaal. Past er een klein hondje, eend of gans in de bek? Tja…….. De meerval heeft een hekel aan licht. Overdag is hij te vinden op donkere plaatsen. Maak je een avond- of nachtduikje dan kun je hem vrij zwemmend tegenkomen.
De zwartbekgrondel
De zwartbekgrondel staat te boek als invasieve exoot. Dat wil zeggen dat hij massaal voorkomt en schade toebrengt aan de onderwaternatuur. Helaas dekt de aanduiding ‘invasieve exoot’ bij lange na niet de lading. De zwartbekgrondel is een vernietiger, een destroyer eerste klas die alles wat zich maar op of bij de bodem ophoudt opvreet, letterlijk alles tot betreffend diertje helemaal verdwenen is. Ja, zelfs de dieren die samen in het oorspronkelijk leefgebied, het Ponto Caspisch gebied, voorkomen en ook in Nederland terecht zijn gekomen zijn verdwenen. Bekend is dat daar waar de zwartbekgrondel verschijnt de rivierdonderpad het veld moet ruimen. Letterlijk, ze zijn verdwenen, je zal geen enkele donderpad meer tegenkomen. Dit is wat er bekend is in de bovenwaterwereld.
Wil je meer weten over de impact van de zwartbekgrondel dan wordt het al lastiger om daar info over te vinden. Als zoetwaterduiker zien we meer dingen verdwijnen, eigenlijk alles wat niet verdedigd of bewaakt wordt, zelfs onder stenen. De Kaspische aasgarnaal (Limnomysis benedeni) is verdwenen. Deze aasgarnaal was te vinden op waterplanten of bij de bodem, prima prooi voor de zwartbek, helemaal verdwenen. De bloedrode aasgarnaal (Hemimysis anomala) is er wel nog, maar deze brengt zijn leven zwevend een eind boven de bodem door en is daardoor goed beschermd tegen de vreetzucht van de zwartbekgrondel. De marmergrondel (Proterorhinus semilunaris), zeer zeldzaam geworden, brengt zijn leven nu door op waterplanten, niet meer op de bodem. De Ponto Caspische vlokreeft (Dikerogammarus villosus), is zeer zeldzaam en niet meer dicht bij de bodem te vinden. Alle soorten kokerjuffers, ook zeer zeldzaam geworden of verdwenen. Platwormen en bloedzuigers die onder stenen leven: zeer zeldzaam of verdwenen. Alle soorten huisjesslakken, zeldzaam of verdwenen. De poelslakken zijn er nog wel maar zijn alleen ver boven de bodem te vinden, Met andere woorden, zeldzaam. De bruine hydra’s blijven sinds de komst van de zwartbekgrondel een stuk kleiner, te wijten aan voedselgebrek? Zo kunnen we nog wel even doorgaan.
Gelukkig is er ook een beetje goed nieuws. De zwartbekgrondel hangt de eieren aan de onderkant van stenen. Draai je deze om dan vreten ze zelfs hun eigen eieren. We noemen het maar geboortebeperking. De vissen die hun eieren bewaken, stekelbaars, zonnebaars, hebben overlevingskansen. Stekelbaars en zonnebaars verdedigen hun eieren met hand en tand, en gelukkig zien we die nog ieder jaar. De baars hangt de eieren ver boven de bodem, ieder jaar zien we nog jonge baarsjes. Helaas is de macrofauna zo goed als verdwenen. Blijft de vraag wat de dieren die wel overlevingskansen hebben eten. Zoals geschreven is het probleem zwartbekgrondel veel groter dan alleen het verdwijnen van de zoetwaterdonderpad, maar helaas hebben de professionals nog niet de oplossing voor dit alles vernietigend visje. Blijft voor ons duikers alleen de vraag hoe de populatie zwartbekken in hun oorspronkelijk leefgebied onder controle gehouden wordt. Helaas hebben wij daar ook nog van niemand antwoord op kunnen krijgen.
