Leestijd: 4 minuten

Duiken is een bijzondere en mooie sport. In de cursussen leren we hoe omgaan met situaties waar we liever niet in terecht komen. Waar we het meeste van leren is van de momenten die wel goed aflopen, maar terwijl we in de situatie zitten veel van ons vragen. In deze rubriek vragen we duikers te delen wat er gebeurde, wat leidde tot deze situatie en hoe deze is opgelost.

Op woensdagmiddag 24 juni 2026 speelde zich een onveilige situatie af tijdens een driftduik in de Oosterschelde bij de Plompe Toren van hoog-naar laagwater. Een ontspannen driftduik onder ideale weersomstandigheden veranderde in een acute noodsituatie doordat een viskotter logischerwijs direct ging vissen op zijn perceel. Helaas dicht bij de locatie waar duikers onder water lagen, zonder dat beide dit doorhadden. Duikers en mosselvissers trekken hier nu lering uit, in dit artikel lees je hoe de driftduik is verlopen inclusief de leerpunten die hieruit te halen zijn. Het belangrijkste is dat mosselpercelen langer zijn dan je denkt en je goed op de hoogte moet zijn van de mosselperceelgrenzen. Overigens mag je gewoon (drift)duiken waar geen duikverbod geldt (meestal voor havens).

Allereerst een overzicht van de duiklocatie.

Duiklocatie Plompe Toren. De zwarte stippellijn geeft de afgelegde driftkoers van de duikers weer. De oranje vlakken geven het mosselperceel weer, dat doorloopt tot het midden van de midden vaargeul. Bron: Waterkaart.net

 

Verloop van de duik

Duikers begonnen hun driftduik vanaf de groene boei H13 richting de Plompe Toren (zie rode pijl). Boven water was een 6-meter RIB aanwezig ter ondersteuning, voorzien van een duidelijke duikvlag. De duikers maakten gebruik van een feloranje oppervlakteboei (skippybal), gekoppeld aan een reel met buddy line. Na ongeveer 30 minuten duiken op een diepte tussen 17 en 12 meter verslechterde het onderwaterzicht (van 2 tot 3 meter) abrupt:

  • Toenemende troebelheid: Het zicht nam af tot 50-100 cm. Pogingen om hoger in de waterkolom te duiken verergerden het zicht tot minder dan 15 cm.
  • Volledig ‘black-out’ zicht: Terug op de bodem werd het water seconden later volledig zwart, waarschijnlijk veroorzaakt door het spoelen/korren van de kotter. Dieptemeters en manometers waren onleesbaar, lamplicht was volledig verduisterd.
  • Vastgelopen lifeline: De skippybal bleef vervolgens ook haken en begon krachtig te trekken, wat wees op verstrikking in een net of lijn.

De duikers besloten de reel met buddy line los te laten en fysiek contact te houden, door elkaars polsen vast te houden. Ondanks een te snelle enigszins ongecontroleerde opstijging vanaf 7 meter diepte kwamen beide duikers na 36 minuten ongedeerd boven.

 

Wat er boven water gebeurde

Ongeveer 10 minuten na de start van de duik voer de viskotter vanuit de Oosterscheldekering logischerwijs het mosselgebied binnen. Bij het te watergaan van de duikers was de viskotter nog niet zichtbaar voor de duikers en de RIB-bemanning. Ondanks waarschuwingen van de RIB-bemanning en de aanwezigheid van duikvlaggen en boeien, zette de schipper zijn korren uit om te gaan vissen op mosselen.

Toen de duikers na het incident boven kwamen, bleek direct achtervolgen door de RIB richting de viskotter onmogelijk: de schroef van de RIB raakte verstrikt in een touw. Dit touw liep richting een gemarkeerde boei, waar ook de getrokken lifeline en skippybal in vastzaten. De schipper van de viskotter reageerde niet op aanroepen of marifoonoproepen – kanaal 77, dat had natuurlijk kanaal 68 moeten zijn – en verliet het mosselperceel richting de Scheldekering.

Na afloop is in dezelfde week contact geweest met de eigenaar van de viskotter, die zich kan voorstellen dat dit gevaarlijk was. In zijn reactie is aangeven dat voor de schipper een kleine boot moeilijk zichtbaar is vanaf een groot schip en de duikvlag niet heeft opgemerkt door de zon. Het wenken van de RIB-bemanning werd beschouwd als zwaaien richting de schipper.

 

Evaluatie & Leerpunten

Het voorval liep zonder letsel af dankzij de kalmte van de duikers (stop-adem-denk-doe), maar legt risico’s bloot in de communicatie tussen mosselvissers en recreatieduikers:

  • Schipper viskotter: Het negeren van duikvlag, signalen en het verlaten van de plek zonder assistentie had fataal kunnen aflopen.
  • De duiker: Een korte afstemming vooraf had het gevaar direct afgewend, mosselperceeleigenaar geeft ook aan dat vooraf melden van deze driftduik noodzakelijk is. Anders neem je bewust een groot risico!
    Zorg dat je weet waar mosselpercelen liggen, zo zijn meer duiklocaties die direct aan of naast een duikplek zijn. De auteur van dit artikel heeft diverse malen gevraagd waar de mosselpercelen zich precies bevinden, helaas heeft dat nog niet tot resultaat geleid. Er is geen duikverbod op deze locaties, maar je neemt wel een risico.
  • RIB-bemanning: Gebruik kanaal 68 voor communicatie, bij geen reactie met grote spoed naar het schip varen en schipper op een nette manier fysiek aanspreken (aangeven dat duikers binnen 5 minuten boven water zijn)!
    Bij het signaleren van actieve visserij vlakbij of richting duikers, dienen duikers altijd direct naar de oppervlakte te worden gehaald. RIB-bemanning beoordeelde de situatie dat de duikers er geen last van hadden, omdat de viskotter op enige afstand was (50-100meter) en ongeveer 20 minuten bezig was.
  • Onderwaterwaarneming: Opvallend was dat de motor van de dichtbij zijnde kotter onder water nauwelijks hoorbaar was, waardoor de duikers de situatie pas (te) laat doorhadden. Let op duikers krijgen een volledige “ black out” zicht (sterk lamplicht niet meer waarneembaar, meters absoluut niet af te lezen).

 

Onderwaterleven in de Oosterschelde – Duikteam Zeeland (Helma Koppenol)

 

Omslagfoto door Duikteam Zeeland – Duiker in het water – Leon Joosse